Μέχρι τώρα το μόνο που κάθε διοργανωτής ή αθλητής είχε σαν στοιχείο «δυσκολίας» ενός αγώνα είναι η συνολική απόσταση και η θετική ή συνολική υψομετρική διαφορά του. Αλήθεια όμως, τι σχέση έχει ένας αγώνας όπως πχ ο Western States με έναν αγώνα σαν τον Trofeo Kima? Είναι και δύο αγώνες «ορεινού τρεξίματος» αλλά με εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά. Ο μεν Western States κινείται πιο πολύ σε χωματόδρομους με μικρή συνολικά υψομετρική διαφορά παρά την μεγάλη του απόσταση ενώ ο Trofeo Kima έχει εκτεθειμένα σημεία στα οποία χρειάζεται οπωσδήποτε καλή εμπειρία κίνησης σε ορεινό περιβάλλον και scrambling σε αναρριχητικά περάσματα 3ου βαθμού. Κοινώς η μέρα με την νύχτα

Άρα εδώ βλέπουμε ότι υπάρχουν πολλοί παράγοντες και παράμετροι που επηρεάζουν την κατάταξη ενός αγώνα σε μία κλίμακα δυσκολίας. Αυτό το κενό έρχεται να συμπληρώσει μία επιτροπή αποτελούμενη από αθλητές του βεληνεκούς των Kilian Jornet, Joe Grant, στελέχη ομοσπονδιών αγώνων όπως ο Marino Giacometti πρόεδρος της International Skyrunning Federation (ISF), Carlos Garcia Prieto, γενικός γραμματέας της ITRA και άλλων. Είναι η πρώτη τεκμηριωμένη προσπάθεια κατηγοριοποίησης των αγώνων βουνού. Ας δούμε τις συνοπτικά παραμέτρους και την κατηγοριοποίησή τους:

Τρείς είναι οι βασικές κατηγορίες στις οποίες θα πρέπει να στηριχθεί μία κλίμακα αξιολόγησης δυσκολίας ενός αγώνα. Κάθε αγώνας θα πρέπει βάσει αυτής της κλίμακας να κατηγοριοποιηθεί και στις τρεις αυτές κατηγορίες με την ένδειξη D (Distance) - E (Elevation) - T (Technicality)

1. Απόσταση (D label, Distance)
2. Υψομετρική διαφορά (θετική και αρνητική) (E label, Elevation)
3. Τεχνική δυσκολία (εκτεθειμένα περάσματα, τερέν, υψόμετρο) (T label, Technicality)

Απόσταση (D label)

Μπορεί να κατηγοριοποιηθεί σε μία κλίμακα (πχ χιλιόμετρα ή μίλια) ή σε χρονική περίοδο που καθορίζει την καταπόνηση ή την προσπάθεια που θα πρέπει να καταβάλλει ο αθλητής:

• Μικρός (Small): ανάγκη για μια ισχυρή συμβολή του αναερόβιου μεταβολισμού όπου η ένταση είναι πάνω από το αναερόβιο κατώφλι. Μέγιστος χρόνος: από λίγα δευτερόλεπτα έως μία ώρα.
• Μεσαίος(Medium): Μίξη αερόβιου και αναερόβιου μεταβολισμού. Χρόνος διάρκειας: Από μία ώρα έως 4
• Μεγάλος (Long): Μόνο αερόβιος μεταβολισμός λαμβάνει χώρα σε αγώνες τέτοιου επιπέδου με διάρκεια από 4 έως 16 ώρες
• Πολύ Μεγάλος (Ultra): Η ένταση σε αυτούς τους αγώνες δεν θα ξεπερνά το αερόβιο κατώβλι. Η προσπάθεια του αθλητή θα εμπεριέχει και έλλειψη ύπνου αφού η διάρκεια των αγώνων αυτών θα ξεπερνά τις 16 ώρες

Υψομετρική διαφορά (E label)

Θα μπορεί να μετρηθεί σε μία κλίμακα πχ μέτρα ή πόδια. Θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη αν ένας αγώνας είναι μόνο ανάβασης (πχ Vertical Kilometer), μόνο κατάβαση (downhill), αν η διαδρομή του αγώνα είναι κυκλική (κοινός τερματισμός με την εκκίνηση άρα και ίση θετική και αρνητική διαφορά) ή αν ο αγώνας είναι από ένα σημείο σε ένα άλλο έχοντας έτσι διαφορετική θετική και αρνητική υψομετρική διαφορά. Συνοπτικά:

• Αγώνες Ανάβασης: πχ Vertical Kilometer, Pikes Peak ascent
• Αγώνες κατάβασης: αγώνες μόνο κατηφορικοί όπως ο Hydra’s Trail Event downhill
• Αγώνες από σημείο σε σημείο: Το πιο γνωστό παράδειγμα είναι ο Western States. Στην Ελλάδα παραδείγματα αποτελούν αγώνες όπως ο Olympus Marathon ή η Ανοπαία Ατραπός
• Κυκλικοί αγώνες: Αγώνες με κοινή εκκίνηση και τερματισμό άρα και ίδια αρνητική και θετική υψομετρική διαφορά. Αποτελούν και την πλειοψηφία των αγώνων.

Τεχνική Δυσκολία (Τ label)

Παίρνοντας σαν παράδειγμα την κλίμακα δυσκολίας αλπικών διαδρομών η επιτροπή προτείνει τα εξής:

Άλλοι παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν την «βαθμολογία» ενός αγώνα σε αυτόν τον τομέα:

• Απόσταση των εκτεθειμένων σημείων και η θνησιμότητα σε περίπτωση πτώσης.
• Ο χρόνος πρόσβασης ή δυσκολία προσέγγισης ενός τραυματία ή εγκαταλείψαντα αθλητή από τα σωστικά συνεργεία.
• Ο αριθμός των σταθμών ανεφοδιασμού ή των σημείων ελέγχου. 
• Η αναγκαιότητα σωστού προσανατολισμού για αρκετές ώρες στο βουνό
• Η ποιότητα του τερέν πχ αν υπάρχουν σάρες ή παγωμένο χιόνι
• Οι καιρικές συνθήκες στην διαδρομή του αγώνα όπως και οι μέσοι όροι θερμοκρασιών ή άλλων καιρικών παραγόντων αντίστοιχες ημερομηνίες στο παρελθόν.
• Δεν ορίζεται κάποιο υψόμετρο σαν «ψηλό βουνό» για τον λόγο ότι σε διαφορετικές περιοχές «ψηλό βουνό» μπορεί να συναντήσουμε σε διαφορετικά υψόμετρα: στα 1.000 μέτρα στην Σκανδιναβία, στα 3.500 μέτρα στις Άλπεις, στα 5.000 μέτρα στα Ιμαλάια ή στις ΗΠΑ.

Υψόμετρο

Αν θέλουμε να κατηγοριοποιήσουμε το υψόμετρο μπορούμε να ξεκινήσουμε από την κλίμακα που έχει δεχθεί και η Διεθνής Ομοσπονδία Ορειβασίας και Αναρρίχησης (UIAA).

*Νόσος υψομέτρου: AMS, Acute Mountain Sickness. Tα νοσήματα των μεγάλων υψομέτρων περιλαμβάνουν τα εγκεφαλικά και πνευμονικά οιδήματα, που αναπτύσσονται ως αποτέλεσμα της έκθεσης του μη εγκλιματισμένου ατόμου σε μεγάλα υψόμετρα.

Συμπεράσματα

Οι διοργανωτές είναι εκείνοι που θα κατηγοριοποιήσουν τον αγώνα τους με βάση τα παραπάνω χαρακτηριστικά, χαρακτηριστικά τα οποία θα πρέπει να επικοινωνούνται κάθε φορά με λεπτομέρεια. Για να γίνει αυτό ένα είδους standard και να γνωρίζει καθένας σε ποιά ακριβώς κατηγορία ανήκει ο αγώνας θα πρέπει ο κάθε διοργανωτής να ακολουθεί το εξής φορμάτ:

Όνομα αγώνα, απόσταση, ΥΔ, Επίπεδο τεχνικής δυσκολίας, ένδειξη δυσκολίας υψομέτρου.

Όσον αφορά την ΥΔ:

- Για αγώνα ανάβασης: Ένδειξη m+
- Για αγώνα κατάβασης: Ένδειξη m-
- Για κυκλική διαδρομή: Ένδειξη m
- Για διαδρομή από σημείο σε σημείο m+ m-

Μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα γνωστών αγώνων

• Zegama 42km 2600m II
• UTMB 160km 9800m II
• WS100 160km 4000m+ 6000- I
• Troffeo KIMA 49km 4000m V
• Zermatt Ultraks 46km 3600m II
• KV Chamonix 4km 1000m+ I
• Sierre Zinal 32km 2000m+ 800m- I
• 80K Chamonix 90km 7000m III
• Pikes Peak M 42km 2200m I High altitude
• Hardrock100 160km 11000m III High altitude
• Lenin Race 20km 3000m+ V Extreme altitude

Η κατάσταση σήμερα

Στον χώρο του τρεξίματος μπορούμε να κατηγοριοποιήσουμε τους αγώνες που διεξάγονται σήμερα στις εξής κατηγορίες:

• Skyrunning: Σε τεχνικό τερέν με υψόμετρο και συνθήκες υψηλού βουνού. Μπορούν να πάρουν βαθμολογία από I έως V
• Fellrunning: Σε τεχνικό τερέν, πολλές φορές εκτός μονοπατιών σε πετρώδες ή χορταριασμένο τερέν. Μπορούν να πάρουν βαθμολογία από I έως V
• Vertical Kilometer: Αγώνες μόνο ανάβασης. Μπορούν να πάρουν βαθμολογία από I έως V
• Mountain running: Σε εύκολο τερέν και μονοπάτια. Βαθμολογία I
• Urban Trail / City Trail: Στον ευρύτερο αστικό ιστό. Βαθμολογία I
• Δρόμος ή στίβος. Καμία δυσκολία

Με βάση τα παραπάνω χαρακτηριστικά η κατάσταση έτσι όπως διαμορφωθεί σήμερα μπορεί πολύ όμορφα να αναπαρασταθεί στο παρακάτω χαρακτηριστικό γραφικό.

Την αντίστοιχη μελέτη υπογράφουν οι

• Kilian Jornet Burgada
• Giulio Sergio Roi, Γιατρός ειδικός στον αλπινισμό και την νόσο του υψομέτρου
• Fabio Menino, Journalist, αθλητικός αναλυτής
• Marino Giacometti, Πρόεδρος ISF
• Carlos Garcia Prieto, Γενικός γραμματέας ITRA
• Joe Grant, Δρομέας
• Christophe Boloyan, Διευθυντής της Chamoniard, του Οργανισμού Πρόληψης και Ορεινής Διάσωσης του Chamonix

Πρόκειται για μία πρώτη προσπάθεια κατηγοριοποίησης των αγώνων βουνού, κάτι που θεωρούμε ότι κινείται προς την σωστή κατεύθυνση. Δεν γνωρίζουμε κατά πόσο θα «παγιωθεί» αφού και στην αναρρίχηση κάθε «σχολή» έχει και την δική της κλίμακα βαθμολόγησης, κάτι που δεν αποκλείεται στο μέλλον να δούμε και στο ορεινό τρέξιμο. Η σωστή κατηγοριοποίηση είναι ένα μείζονος σημασίας θέμα μιας και έχει να κάνει με την ασφάλεια την δική μας ως αθλητών πρώτιστα.

Οι διοργανωτές που θα ακολουθήσουν κάποια κλίμακα βαθμολόγησης, όποια κι αν είναι αυτή, θα πρέπει να κατατάξουν τον αγώνα τους με μεγάλο αίσθημα ευθύνης γνωρίζοντας την ποσότητα και πρωτίστως την «ποιότητα» των αθλητών που θα δεχθούν στον αγώνα τους για να προφυλάξουν τόσο τους αθλητές όσο και την ίδια την διοργάνωση. Κριτήριο θα πρέπει να αποτελεί ο «χαμηλότερης ικανότητας» αθλητής και όχι ο «ελίτ» μιας και ο πρώτος είναι αυτός που διατρέχει εν τέλει και τον μεγαλύτερο κίνδυνο αφού θα βρίσκεται στο μονοπάτι για μεγαλύτερη χρονική διάρκεια με ότι αυτό συνεπάγεται.