Οι μετρήσεις και οι υπολογισμοί που κάνει ο αθλητής όταν τρέχει στον στίβο, ή στην άσφαλτο, είναι ένα εξαιρετικό "εργαλείο" για να βελτιωθεί και επίσης για να παρακολουθεί και να αξιολογεί την προπονητική του πορεία. Δεν μπορούν όμως να μεταφερθούν με ακρίβεια ως προπονητική μέθοδος στο βουνό. Ο λόγος είναι προφανής. Το τερέν ποικίλει σημαντικά και οι εναλλαγές ανηφόρας και κατηφόρας είναι συνεχείς, διαφορετικής κλίσης και δεν επαναλαμβάνονται περιοδικά αλλά ακανόνιστα. Ταυτόχρονα, η σύσταση του εδάφους και ο βαθμός δυσκολίας στο μονοπάτι αλλάζουν και αυτό επηρεάζει την ταχύτητα της κίνησης και το επίπεδο προσπάθειας του αθλητή.

Το γεγονός αυτό δυσκολεύει αρχικά τους αθλητές που ξεκινούν τρέξιμο σε βουνίσια μονοπάτια, ενώ είναι συνηθισμένοι στις τακτικές της ασφάλτου και του ταρτάν. Δεν μπορούν να μεταφερθούν οι υπολογισμοί στο βουνό. Πρέπει λοιπόν ο αθλητής να υιοθετήσει μια διαφορετική τακτική, τρέχοντας με βάση το επίπεδο προσπάθειας που έχει σαν στόχο στην συγκεκριμένη προπόνηση, ώστε να καθορίσει αυτό που λέγεται "συνολικός χρόνος τρεξίματος". Με βάση λοιπόν το αν έχει να τρέξει ένα long-run, ή να κάνει ένα εύκολο τρέξιμο (easy run), ή ένα τρέξιμο κατωφλίου (tempo run) πρέπει να καθορίσει και τον συνολικό του χρόνο τρεξίματος.

Εδώ λοιπόν υπεισέρχεται η έννοια της "αίσθησης" της προσπάθειας. Ο αθλητής πρέπει να μπορεί να καταλάβει μέσω της αναπνοής ή και των καρδιακών του παλμών (αν χρησιμοποιεί ζώνη μέτρησης) το επίπεδο της προσπάθειας στο οποίο κινείται. Δεν έχει κανένα νόημα στο βουνό να πει ότι θα τρέξει το επόμενο χιλιόμετρο σε "Χ" χρόνο μιας και δεν γνωρίζει τι υπάρχει μπροστά του σε αυτό το χιλιόμετρο. Μπορεί όμως να πει ότι θα το τρέξω καταβάλλοντας την "Χ" προσπάθεια. Μεγάλη ή μικρή με βάση τον τύπο του τρεξίματος που έχει για την συγκεκριμένη προπονητική μέρα.

Ας πάρουμε για παράδειγμα ένα εύκολο τρέξιμο (easy run). Πρέπει να είναι αυτό που το προσδιορίζει λεκτικά, δηλαδή εύκολο! Αν δεν μπορεί να κρατήσει μια συνομιλία, ή βαριανασαίνει τότε δεν είναι ένα εύκολο τρέξιμο. Εάν αρχίσεις να νιώθεις έντονη πίεση στους τετρακεφάλους ή τους δικεφάλους σε μια ανηφόρα, τότε πρέπει να χαλαρώσεις την προσπάθεια. Εδώ οι συσκευές μέτρησης απόστασης δεν μπορούν να βοηθήσουν, όπως στην άσφαλτο ή το ταρτάν. Η εμπειρία του να τρέχει κάποιος με την αίσθηση και το επίπεδο προσπάθειας μπορεί. Διατηρώ την προσπάθεια "εύκολη" σε μια ανηφόρα σημαίνει ότι κόβω τον ρυθμό, ή ακόμη και περπατάω αν είναι δύσκολη και μου ανεβάζει σημαντικά σφυγμούς και αναπνοές.

Τα GPS και γενικότερα οι μετρητικές συσκευές αποτελούν εξαιρετικό εργαλείο για την εξαγωγή συμπερασμάτων για τις προπονήσεις μας. Παρόλα αυτά, 1-2 φορές την εβδομάδα καλό θα ήταν να μάθει ο αθλητής να τρέχει με βάση την αίσθηση της προσπάθειας. Άλλωστε, πρέπει να αποκτήσει και αυτήν την εμπειρία γιατί έτσι ακριβώς θα τρέξει και στους αγώνες. Με τις περισσότερες φορές να έχει άγνωστο πεδίο μπροστά του.

Υπάρχει όμως κάποια αντιστοιχία μεταξύ του τρεξίματος σε άσφαλτο - χωρίς ιδιαίτερες κλίσεις και για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα - και τρεξίματος σε βουνό; Μπορούμε να αντιστοιχίσουμε τα χιλιόμετρα της ασφάλτου (απόσταση) στον χρόνο τρεξίματος σε μονοπάτι (συνολικός χρόνος τρεξίματος); Θα μπορούσαμε να "μεταφέρουμε" ακριβώς τον φόρτο μια προπονητικής εβδομάδας ασφάλτου σε προπόνηση στο βουνό; Ο Matt Fitzerald, συγγραφέας του βιβλίου "The Mind-Body Method of Running by Feel", δίνει την απάντηση εισάγοντας δυο χαρακτηριστικούς πίνακες.

Ο πίνακας 1 που ακολουθεί βασίζεται σε μια ώρα τρεξίματος σε άσφαλτο. Η προσπάθεια (effort) παραμένει ίδια σε όλα τα τεραίν που περιέχει ο πίνακας. Για παράδειγμα, μια ώρα τρεξίματος σε επίπεδη άσφαλτο αντιστοιχεί σε 48 λεπτά τρεξίματος με την ίδια ένταση προσπάθειας σε μονοπάτι με λόφους, αλλά χωρίς τεχνικό έδαφος και χωρίς μεγάλες κλίσεις (όχι βουνίσιο):

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

Ο πίνακας 2 χρησιμοποιώντας τα στοιχεία του πρώτου πίνακα (ποσοστά δεύτερης στήλης) παρέχει μια φόρμουλα αντιστοιχίας εβδομαδιαίων χιλιομέτρων τρεξίματος σε άσφαλτο με εβδομαδιαίο χρόνο τρεξίματος σε μονοπάτι. Οι υπολογισμοί βασίζονται σε προπονητικό φόρτο 40 μιλίων την εβδομάδα (64.4 χιλιόμετρα) και με ρυθμό τρεξίματος (pace) στην άσφαλτο 9 λεπτά το μίλι (5.59 λεπτά το χιλιόμετρο).

ΠΙΝΑΚΑΣ 2

Σε κάθε περίπτωση, το τρέξιμο σε μονοπάτια δεν μπαίνει εύκολα σε νόρμες και καλούπια. Προπονητικά υπάρχουν αντιστοιχίσεις, τις οποίες εξετάσαμε στο άρθρο,  αλλά η χαρά της εξερεύνησης, της συνεχούς εναλλαγής εικόνων και εμπειριών και τελικά της επαφής με την φύση δεν μετριέται. Το άρθρο του Βασίλη του Κυριλλίδη νομίζω δρα ως πυξίδα. 

Δημήτρης Τρουπής