Το μέγεθος του ρίσκου

Ο Mount Baker Marathon στηρίχτηκε σε μια εντυπωσιακή εναλλαγή μέσων – ακόμη και αυτό ήταν πρωτοποριακό αν σκεφτεί κανείς ότι αυτοκίνητα μαζικής παραγωγής ήταν κάτι καινούργιο για την εποχή - και σε μια άκρως ριψοκίνδυνη διαδρομή στο βουνό. Αυτός ο χαρακτήρας του γεγονότος έδωσε τον θρίαμβο, αυτός οδήγησε και στην καταστροφή. Το πρώτο λοιπόν σημείο που αξίζει να σταθούμε και πρέπει να μας κάνει να σκεφτούμε κάποια πράγματα, πέρα από το εντυπωσιακό του θέματος, είναι αυτό. Πολλές φορές η γιγάντωση ενός γεγονότος γινόταν – και γίνεται - ρισκάροντας την ασφάλεια των ανθρώπων που συμμετείχαν και παίζοντας την ζωή τους κορώνα-γράμματα. Άλλωστε από την αρχαιότητα ο άνθρωπος διψούσε για ριψοκίνδυνα θεάματα. Τον τράβαγε η περιπέτεια, η αβέβαιη δηλαδή εξέλιξη μιας προσπάθειας. Τις περισσότερες φορές αυτό ήταν και η αιτία του πρόωρου τέλους αυτών των γεγονότων. Το ρίσκο στον υπέρτατο βαθμό θα βρει σίγουρα κάποιους να το επιχειρήσουν, και θα τραβήξει στο μέγιστο τα φώτα της δημοσιότητας, αλλά κάποια στιγμή – αργά ή γρήγορα – θα έρθει κάποιο δυσάρεστο γεγονός και θα μπει τέρμα σε κάτι που ίσως να συνέχιζε διαχρονικά έστω και λιγότερο εντυπωσιακό.

Φυσικά αναφέρομαι σε μαζικά αθλητικά γεγονότα και όχι σε μεμονωμένες προσπάθειες που έτσι και αλλιώς αφορούν - σε σχέση με το μέγεθος του ρίσκου - τον άνθρωπο που το παίρνει, και που χωρίς αυτές δεν θα είχαμε καν εξερευνήσει τον πλανήτη μας. Αξίζει λοιπόν το ρίσκο μιας διοργάνωσης ώστε να τραβήξει τα φώτα της δημοσιότητας πάνω της; Από την άλλη, οι υπερβολικοί κανονισμοί ασφαλείας  και τα καλούπια που βλέπουμε να ακολουθούν κάποιοι αγώνες μήπως χαλάνε την αίσθηση της περιπέτειας και αυτονομίας που θα μπορούσαν λόγω διαδρομής και ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους να προσφέρουν στους συμμετέχοντες αθλητές; Είναι αρκετά συνειδητοποιημένοι οι αθλητές για να εκτεθούν στο ρίσκο μέχρι εκεί που είναι οι δυνατότητες τους;

Η μετάδοση του γεγονότος

Η επικοινωνία της εξέλιξης των αθλητικών γεγονότων ήταν πάντα καυτό θέμα. Είναι εκπληκτικό το γεγονός της προσθήκης τηλεφωνικών γραμμών κατά μήκος της διαδρομής του Mount Baker Marathon ώστε να υπάρχει ζωντανή κάλυψη του αγώνα για τους θεατές στο Bellingham την δεύτερη χρονιά. Και αυτό συνέβη παρακαλώ πίσω στο 1911! Και με μέσα και τεχνολογίες που φαντάζουν – και είναι – πρωτόγονα σε σχέση με το παρόν. Μας “φωνάζει” λοιπόν το παρελθόν ότι ένας μεγάλος αγώνας είναι πραγματικά μεγάλος και για αυτές τις “λεπτομέρειες”. Για το 1911 ίσως φάνταζε κάτι απίστευτο, αλλά πραγματοποιήθηκε. Στις μέρες μας, με την εξέλιξη της τεχνολογίας των επικοινωνιών και του διαδικτύου δεν νοείται να μην υπάρχει ζωντανή μετάδοση (είτε διαδικτυακή, είτε μέσω τηλεόρασης είτε με άλλα μέσα) της εξέλιξης στο πεδίο.

Αγώνας που δεν μεταδίδεται άμεσα εκτός γεωγραφικών ορίων της περιοχής που εξελίσσεται είναι καταδικασμένος να μείνει στο περιθώριο. Τα μεγάλα γεγονότα πρέπει και αξίζει να είναι εξωστρεφή!  Η πάλη των αθλητών με τον εαυτό τους και τα στοιχεία της φύσης πρέπει να μεταδίδεται την ώρα που λαμβάνει χώρα, αλλιώς χάνει μεγάλο μέρος από την αίγλη της. Ίσχυε για τις χώρες που δημιούργησαν το άθλημα 100 χρόνια πριν, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες στο παράδειγμα μας, πόσο μάλλον στην εποχή μας!

Σίγουρα το κοστολόγιο είναι μια παράμετρος βασική, αλλά οι τεχνολογίες του διαδικτύου δίνουν εργαλεία που λύνουν το χέρια, όπως βλέπουμε στις μεταδόσεις των τελευταίων 1-2 χρόνων από διάφορα sites, φτάνει να υπάρχει ταυτόχρονα το μεράκι του διοργανωτή και το πάθος για ενημέρωση από το μέσο (media).  Σαν παράδειγμα, η διαδικτυακή ζωντανή μετάδοση του Rodopi Ultra Trail 2012 από το Advendure παρουσίασε το διήμερο του αγώνα μια έκρηξη επισκεψιμότητας με έναν αριθμό θεάσεων δυσανάλογο  με τον αριθμό των αθλητών που έτρεχαν (68) γεγονός που αποδεικνύει το επιχείρημα που προανέφερα.

Ο “εναλλακτικός” τουρισμός

Ένας βασικός λόγος που ο Mount Baker Marathon έγινε πράξη ήταν η  επιθυμία της τοπικής κοινότητας και ιδιαίτερα του "Mount Baker Club" να φέρει την νέα μόδα του τουρισμού πεζοπορίας και αναψυχής στην περιοχή τους, μετά την μεγάλη τουριστική ανάπτυξη που είχε γνωρίσει από το 1899 το κοντινό Mount Rainier, όταν ανακηρύχτηκε εθνικό πάρκο. Είχαν αποφασίσει να βάλουν το Mount Baker στον τουριστικό χάρτη της χώρας, χρησιμοποιώντας ένα αθλητικό γεγονός ασυνήθιστο μεν αλλά εξαιρετικά ενδιαφέρον και προκλητικό.  Το κυνήγησαν και τα κατάφεραν, άσχετα τελικά με την εξέλιξη του αγώνα που έτσι και αλλιώς ήταν για πολύ λίγους .

Το βουνό όμως “ανακαλύφτηκε” από τον τουρισμό της χώρας και άρχισε να αποτελεί πόλο έλξης από τότε μέχρι και τις μέρες μας. Πηγαίνοντας στο σήμερα και στην χώρα μας, η επέκταση του Τουρισμού σε αυτό που λέμε “εναλλακτικές μορφές”, κομμάτι των οποίων είναι και όλα τα αθλήματα του βουνού, αποτελεί βασικό παράγοντα ενίσχυσης της οικονομίας της υπαίθρου και μάλιστα με τρόπο που σέβεται το περιβάλλον και αναδεικνύει τις ομορφιές της. Στους δύσκολους καιρούς μας οι πρωτότυπες ιδέες θα δώσουν λύση, και όχι η ανακύκλωση παρωχημένων και σαφώς αποτυχημένων μεθόδων. Υπάρχουν ήδη παραδείγματα, άλλα είναι μεμονωμένα. Χρειάζεται οργανωμένο σχέδιο και όραμα. Θα το ανακαλύψουμε;

Χρηματικά έπαθλα και η κρίσιμη καμπή

Το έπαθλο στον πρώτο νικητή του Mount Baker Marathon, ήταν $100, ποσό σημαντικό για την εποχή. Την δεύτερη χρονιά, και με δεδομένη την επιτυχία του 1911 και την προσπάθεια προσέλκυσης αθλητών, το χρηματικό έπαθλο πενταπλασιάστηκε και ανέβηκε στα $500. Έτσι, από τους ξυλουργούς, μουλαράδες, ανθρακωρύχους και παλαιστές που έτρεξαν την πρώτη χρονιά αναζητώντας περισσότερο την δόξα για την κοινότητα τους και για την πόλη τους παρά το χρήμα - σύμφωνα με το ρεπορτάζ της εποχής – ο αγώνας δέχτηκε την δεύτερη και τρίτη χρονιά του “κανονικούς” αθλητές και μαραθωνοδρόμους που τους τράβηξε το χρηματικό έπαθλο στο βουνό Baker.

Εκατό χρόνια μετά, είδαμε ότι το “The North Face Endurance Challenge 50 miler” στο San Francisco έδινε $10.000 στον πρώτο νικητή, το “Run Rabbit Run 100 miler” $5.000, το Zegama-Aizkorri 1.200€ κτλ. Υπάρχει πλέον ακόμη και αγώνας (Crow Pass Crossing – Ηνωμένες Πολιτείες) που έχει χρηματικά έπαθλα για συγκεκριμένους χρόνους που θα πετύχει ο κάθε αθλητής. Παράδειγμα, αν κατέβει τις 5 ώρες παίρνει $20, κάτω από τις 4.30 παίρνει $50 κτλ. Από την άλλη υπάρχουν πολύ δημοφιλείς αγώνες (UTMB, Western States 100 miler) που δεν έχουν χρηματικά έπαθλα, αλλά οι αθλητές που πασχίζουν να τρέξουν σε αυτούς είναι χιλιάδες και περιμένουν σε λίστες αναμονής.

Για το θέμα των χρηματικών επάθλων έχουν γίνει και γίνονται πολλές συζητήσεις, και οι απόψεις ποικίλουν περισσότερο και από το έδαφος των μονοπατιών που τρέχουμε! Ταυτόχρονα, όλο και περισσότεροι elite αθλητές αγώνων βουνού και ultra γίνονται καθαρά επαγγελματίες, γεγονός φυσικά αδιανόητο για το 1911. Χαλάει η “αγνότητα” και αλλοιώνεται η ομορφιά του αθλήματος και η πραγματική αξία του συναγωνισμού στην φύση λένε κάποιοι. Μόνο καλό θα κάνει στο άθλημα μιας και θα προσελκύσει δυνατούς αθλητές από την άσφαλτο ή και τον στίβο που θα διεκδικήσουν τα χρηματικά έπαθλα διαθέτοντας ολόκληρο τον χρόνο τους στο τρέξιμο υποστηρίζουν κάποιοι άλλοι. Οι ίδιοι οι elite επαγγελματίες αθλητές τονίζουν με έμφαση όταν ερωτηθούν ότι δεν τρέχουν για τα λεφτά, αλλά για την αγάπη προς το άθλημα, την φύση και τον ανταγωνισμό με τον ίδιο τους τον εαυτό.

Το κρίσιμο ερώτημα εδώ είναι τι θα γίνει εάν το “προϊόν: νίκη και έπαθλο” ξεπεράσει την “διαδικασία: τρέξιμο στο βουνό” λοξοδρομώντας από τον αρχικό σκοπό του αθλήματος. Πλησιάζουμε το κρίσιμο σημείο ή υπερβάλουν όσοι το πιστεύουν; Θα θέλαμε να αλλάξει πορεία το άθλημα που όλοι μας λατρεύουμε και να χαθεί η απλότητα και η γνησιότητα που το συνόδευε από το πρώτο γεγονός πίσω στο 1911 μέχρι τις μέρες μας; Δεν θέλουμε από την άλλη να βλέπουμε και έντονο συναγωνισμό, ρεκόρ και μεγάλους αθλητές; Σύνθετο πρόβλημα, με δύσκολη λύση και αβέβαιη εξέλιξη.

Ο Mount Baker Marathon ήταν αδιαμφισβήτητα ένα πρωτοποριακό και απίστευτο κατόρθωμα, από αυτά που μένουν στην ιστορία. Σίγουρα οι δημιουργοί του είχαν άγνοια κινδύνου, αλλά και υπερβολικό πάθος και όραμα για τον αγώνα που έστησαν. Διήρκεσε μόλις τρία χρόνια, αλλά άφησε τόσο έντονο αποτύπωμα που οι διάφορες παράμετροι που τον συνέθεσαν μέσα από την  σύντομη πορεία του στον χρόνο, δίνουν άφθονο υλικό για σκέψη, προβληματισμό και διάλογο σχετικά με το ορεινό τρέξιμο και την περιπέτεια ακόμη και σήμερα, έναν ολόκληρο αιώνα μετά. 

Κάλεσμα για διάλογο:

- Ρίσκο από την μία και υπερβολικοί κανόνες από την άλλη. Μεγάλη δημοσιότητα στην πρώτη περίπτωση, περιορισμός της περιπέτειας στην δεύτερη. Υπάρχει μέση λύση; Πώς αξιολογείται το μέγεθος του ρίσκου; Είναι ικανοί οι ίδιοι οι αθλητές να αξιολογήσουν το ρίσκο με βάση τις δυνατότητες τους;

- Πόσο εμπνέει το κοινό μια ζωντανή διαδικτυακή μετάδοση ενός αγώνα; Αποτελεί πλέον βασικό χαρακτηριστικό στους αγώνες βουνού, ιδιαίτερα σε αυτούς που έχουν στοιχεία περιπέτειας;

- Τα αθλήματα βουνού και ο “εναλλακτικός τουρισμός” γενικότερα μπορούν με την κατάλληλη οργάνωση και το αντίστοιχο όραμα να δώσουν ώθηση στην οικονομία των τοπικών κοινωνιών; Είναι ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης που θα μπορούσε να δοκιμαστεί στην Ελλάδα της οικονομικής κρίσης;

- Τα χρηματικά έπαθλα στους αγώνες βουνού πρέπει να καθιερωθούν και να ενισχυθούν ή όχι; Θα αλλοιώσουν τελικά τον χαρακτήρα του αθλήματος; Ποιοι είναι οι κίνδυνοι από την μαζική υιοθέτηση τους; Είναι ίσως η μαζική εισβολή αθλητών ξένων προς το όραμα ενός αγώνα στην φύση; Είναι ο κίνδυνος πιθανής χρήσης αναβολικών για την μεγιστοποίηση της απόδοσης; Με τα χρηματικά έπαθλα αυξάνει ο κίνδυνος εμπορευματοποίησης του τρεξίματος στο βουνό;

Δημήτρης Τρουπής